Opinie: “Kun je eigenlijk ontmaagd worden door een seksspeeltje?”

The personal is political
Ongelijkheid associëren we vaak met thema’s als inkomen, representatie of veiligheid. Maar er is nog een plek waar ongelijkheid een grote rol speelt en nauwelijks als politiek wordt gezien: de slaapkamer. Hoewel de orgasmekloof de afgelopen jaren hoger in het vaandel staat, kijken we zelden naar wat daaronder ligt: de manier waarop we ‘seks’ definiëren.
Dit raakt aan de feministische slogan uit de jaren zeventig: the personal is political. Wat privé lijkt, volgt vaak een maatschappelijk script. Dat seks een verhaal is dat we van jongs af aan meekrijgen, is ons wel al bekend. Maar onder vrienden praten we zelden over wat het ‘echt’ is, wat telt en wat het doel zou moeten zijn.

Het volhardende script van seks
Ik werk op het gebied van seksuele vorming en woon in Amsterdam. Een stad die zichzelf graag ziet als progressief, open-minded en seksueel vrij. Vrienden praten openlijk over seksualiteit, hun verlangens en experimenteren met verschillende relatievormen. Maar hoe meer gesprekken ik voer met mensen om mij heen, hoe vaker ik merk dat één idee verrassend hardnekkig blijft: seks draait om penetratie.
Terug naar het gesprek met de leerling. Ik vraag haar: als seks penetratie is, kunnen twee vrouwen dan geen seks hebben? Ze corrigeert zichzelf meteen. Natuurlijk kunnen twee vrouwen seks hebben. Dat moment laat zien hoe diep een bepaald seksueel script in ons denken zit. Zelfs wanneer we weten dat seks meer is dan penetratie, blijven we het toch zo definiëren.

Wanneer noemen we iets seks?
Nog steeds wordt seks bijna automatisch gelijkgesteld aan penetratie. Alles wat daarvoor gebeurt, noemen we “voorspel”. Een woord dat al verraadt wat het einddoel zou moeten zijn. Alsof seks pas echt begint bij penetratie en pas ‘af’ is wanneer dat gebeurt.
Opvallend genoeg zeggen vriendinnen zelfs dat ze “geen seks hebben gehad” met een man wanneer er geen penetratie plaatsvond, terwijl er wel degelijk andere seksuele handelingen plaatsvonden. Soms juist de handelingen die voor hen het meeste genot opleveren. Blijkbaar hebben we niet alleen ideeën over hoe seks hoort te verlopen, maar ook over wat überhaupt telt als seks.

Seks opnieuw definiëren
Penetratie bestaat biologisch gezien voor voortplanting. Maar de manier waarop wij seks organiseren en waarderen is een cultureel script. En dat script is niet geschreven vanuit biologie, maar vanuit het patriarchaat. Als de natuur het script zou bepalen, zouden we verwachten dat penetratie voor iedereen het hoogtepunt is van seksueel genot. Maar onderzoek laat zien dat veel vrouwen meer genot ervaren via clitorale, orale of manuele stimulatie. Slechts dertig procent van de vrouwen bereikt een orgasme door penetratie alleen, tegenover vijfennegentig procent van de mannen. Dat laat zien dat onze seksuele scripts niet automatisch uit de biologie volgen.

Zolang penetratie wordt gezien als de “echte” vorm van seks, blijft in heteroseksuele normen de man dominant als middelpunt. Trek je dat maatschappelijk breder, dan zouden queer vormen van seks door de bredere maatschappij überhaupt niet worden erkend en blijft vrouwelijke seksualiteit gedefinieerd in relatie tot penetratie. Dat terwijl seks volgens officiële definities veel meer omvat dan geslachtsgemeenschap: alle handelingen die seksuele opwinding kunnen opwekken.

En zelfs in zogenaamd gelijkwaardige relaties blijken maatschappelijke machtsverhoudingen volhardend aanwezig. Als we werkelijk weg willen stappen van patriarchale ideeën rondom seks, zullen we ook onze meest basale aannames moeten herzien. Misschien begint echte seksuele gelijkwaardigheid en vrijheid niet bij normaliseren van open relaties maar bij iets heel eenvoudigs: erkennen dat seks meer is dan penetratie. En misschien begint die verandering wel bij dezelfde vraag die de leerling mij stelde: wat verstaan we eigenlijk onder seks?